دریاچه سد شهید رجائی میزبان جدید ماهیان خاویاری

مهدی شکوری روز سه شنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با توضیح این نکته که برخی از مناطق کشور به عنوان ذخیرگاه طبیعی انواع ژن ماهیان درمعرض خطر در نظر گرفته شده است، گفت: با توجه خطر جدی انقراض ماهیان خاویاری در دریای خزر، طرح ملی ایجاد ذخیرگاه ژن ماهیان خاویاری در طبیعت سد شهید رجایی ساری به صورت آزمایشی شروع شده است.

وی اظهار کرد: این طرح با همکاری شیلات ایران وزارت نیز بر اساس نتایج تحقیقات کارشناسان و محققان شیلات و مراکز دانشگاهی به صورت آزمایشی عملیاتی شده است.

معاون سازمان شیلات ایران با توضیح این نکته که رعایت و حفظ کیفیت آب شرب پشت سد شهید رجایی ساری اولویت اجرای این طرح است، گفت: بر اساس برنامه‌ریزی انجام شده، سد شهید رجایی ساری به عنوان یکی از نقاط شاخص اجرای طرح ملی بانک ژنی ماهیان خاویاری انتخاب شده است؛ اقدامی که می‌تواند جایگاه مازندران را در حوزه تحقیقات، حفاظت و توسعه ذخایر ژنتیکی آبزیان کشور بیش از پیش تقویت کند.

این مقام مسوول با بیان این که ایجاد ذخیرگاه ژنی معمولا در دو دسته آزمایشگاهی و طبیعت تعریف می شود، گفت: اگرچه ذخیرگاه آزمایشگاهی ماهیان خاویاری در ساری، گیلان و گلستان وجود دارد، اما ایجاد ذخیرگاه در طبیعت نیز می تواند در حفظ ژن های انواع ماهیان به خصوص ماهیان خاویاری بسیار مفید باشد.

وی تصریح کرد: این طرح با هدف ایجاد بانک ژنی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی گونه‌های ارزشمند آبزی کشور به اجرا در می‌آید.

ماهیان خاویاری اگر چه مهم ترین ذخیره ژنتیکی دریای خزر هستند و به خاطر ارزش غذایی و اقتصادی بالا عنوان «مروراید سیاه» را با خود دارد، ولی بهره برداری بی‌رویه همسایگان خزر به ویژه در بخش شمالی و بی توجهی به بازسازی ذخایر سبب شد تا صید این گونه از سال ۲۰۱۰ میلادی ممنوع شود.

ماهیان خاویاری دریای خزر همانند ماهیان استخوانی رودکوچ هستند به این معنی که تخم ریزیشان را با کوچ کردن موقتی به مصب رودخانه های منتهی به دریای خزر انجام می دهند. همین کوچ موقتی هم مهم ترین علت دست اندازی بی حد و حصر قاچاقچیان و افراد سودجو به این گونه بوده که سبب شد تا صید آن از دریای خزر به طور کلی تا بازسازی ذخایر آن ممنوع شود.

فصل تخم ریزی ماهیان خاویاری از نیمه دوم اسفند شروع می شود و تا پایان اردیبهشت ادامه می یابد ولی در روش تکثیر نیمه مصنوعی، تخم ها در مراکز تخصصی از ماهیان بارور استخراج و پس از تبدیل شدن به بچه ماهی به رودخانه های شیلاتی انتقال می یابد. بچه ماهیان پس از مدتی زندگی در رودخانه راهشان را به دریا باز می کنند ولی در این مدت باید تحت مراقبت قرار گیرند تا صید نشوند و یا بر اثر تغییر دبی آب رودخانه یا آلودگی از بین نروند.

یکی از سختی های کار در بازسازی ذخایر ماهیان خاویاری این است که این گونه ها در سن ۱۵ تا ۱۶ سالگی به مرحله تخم ریزی می رسند و به همین دلیل احتمال صید نشدن تا پیش از رسیدن به این سن بسیار کم است. این ماهیان وقتی به سن تخم ریزی می رسند، به دهانه های رودخانه می روند و به همین خاطر هم تهدید صید شدن توسط جوامع محلی یا قاچاقچیان و سودجویان بیشتر می شود.

مازندران حدود ۱۳۰ رودخانه با شاخه های اصلی و فرعی دارد که ۲۴ رشته رودخانه به عنوان رودخانه مهم شیلاتی محسوب می شوند ولی لزوما ورودی تمامی این رودخانه های شیلاتی مسیر کوچ ماهیان خاویاری نیست و به همین دلیل هم شیلات مازندران چهار رودخانه را برای تکثیر نیمه مصنوعی انتخاب کرده است.

فیل ماهی، ازون برون، قره برون و شیپ از مهم ترین گونه های ماهیان خاویاری دریای خزر هستند.